1163 sayılı Kooperatifler Kanunu yayımlandı

10 Mayıs 1969 tarihli ve 13195 sayılı Resmi Gazete’de 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu yayımlandı.

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu yayımlandı

10 Mayıs 1969 tarihli ve 13195 sayılı Resmî Gazete’de 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu yayımlandı.

I- Kooperatif ve kuruluşu

A) TARİF : Madde 1 —

Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını
karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve kamu tüzel kişileri ile özel idareler, belediyeler, köyler, cemiyetler ve dernekler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli teşekküllere kooperatif denir.

B) KURULUŞ, MUTEBERLİK ŞARTLARI, İSİM KULLANMA YETKİSİ : Madde 2 —

Bir kooperatif en az 7 ortak tarafından imzalanacak ana sözleşme Ue kurulur . An a sözleşmedeki İmzaların noterce onaylanması gerekir.

Yapı kooperatifleri ile konusuna taşınmaz mal temliki dahü bulunan diğer kooperatiflerin anasözleşmelerinde ortaklara taşınmaz mal temlik edüeceği hakkındaki taahhütler başka bir resmi şekil aranmaksızın muteberdir.

Sermaye miktarı sınırlandırılarak kooperatif kurulamaz. Kooperatif adını ancak bu kanuna göre kurulmuş teşekküller kullanabilir.

C) İZİN VERME, TESCİL VE İLÂN : Madde 3 —

Ana sözleşme, Ticaret Bakanlığına verilir. Bakanlığın kuruluşa izin vermesi halinde, kooperatif merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan olunur. Tescil ve ilân olunacak hususlar şunlardır :

1. Ana sözleşme tarihi,
2. Kooperatifin amacı, konusu ve varsa süresi,
3. Kooperatifin unvanı ve merkezi,
4. Kooperatifin sermayesi ve bunun nakdi kısmına karşılık olarak ödenen en az miktar ve her ortaklık payının değeri,
5. Ortaklık payı belgelerinin ada yazıh olduğu,
6. Aynî sermaye ve devralman akçalı kıymetlerle işletmelerin neden ibaret oldukları ve bunlara biçilen değerler,
7. Kooperatifin ne suretle temsU olunacağı ve denetleneceği,
8. Yönetim Kurulu üyeleriyle kooperatifi temsüe yetküi kimselerin ad ve soyadları,
9. Kooperatifin yapacağı ilânların şekli ve anasözleşmede de bu hususta bir hüküm varsa yönetim kurulu kararlarının pay sahiplerine ne suretle bildirileceği,
10. Kooperatifin şubeleri : Kooperatifler, lüzum gördükleri takdirde memleket içinde ve dışında şubeler açabilirler. Şubeler, merkezin sicil kaydına atıf yapmak suretiyle bulundukları yer ticaret siciline tescil olunurlar.

Ticaret Bakanlığı, ana sözleşmelerin, kanunun ihtiyarî hükümlerinden ayrıldığını ileri sürerek kooperatifin kuruluşuna izin vermekten kaçınamaz.

Ana sözleşmenin değişiklikleri de kuruluştaki usullere bağlıdır.

D) ANASÖZLEŞMEYE KONACAK HÜKÜMLER :

I – Mecburi hükümler : Madde 4 —

Kooperatif anasözleşmesinde aşağıdaki hususlara ait hükümlerin yer alması gerektir.

1. Kooperatifin adı ve merkezi,
2. Kooperatifin amacı ve çalışma konulan,
3. Ortaklık sıfatım kazandıran ve kaybettiren hal ve şartlar,
4. Ortakların pay tutan ve koperatif sermayesinin ödenme şekli, nakdî sermayenin en az 1/4 nün peşin ödenmesi,
5. Ortaklatın aynî sermaye koyup koymıyacaklan,
6. Kooperatiflerin yükümlerinden dolayı ortaklann sorumluluk durumu ve derecesi,
7. Kooperatifin yönetici ve denetleyici organlarının görev ve yetki ve sorumlulukları ve seçim tarzları,
8. Kooperatifin temsiline ait hükümler,
9. Yıllık gelir gider farklarının, hesaplama ve kullanma sekUleri,
10. Kurucuların adı, soyadı iş ve konut adresleri,

II – İhtiyarî hükümler : Madde 5 —

Anasözleşme ayrıca aşağıdaki hususları da kapsıyabilir.

• Genel kurulun toplantısı, kararların alınması, oyların kullanılması hakkındaki hükümler;
• Kooperatifin çalışma sekime dair esaslar;
• Kooperatifin birliklerle olan münasebetleri;
• Kooperatifin diğer bir kooperatifle birleşmesine ait hükümler;
• Kooperatifin süresi.

III – Yorumlayıcı hükümler : Madde 6 —

5 inci maddenin 1 ve 2 nci bentlerinde yazıh hususlar hakkında anasözleşmede hüküm olmadığı takdirde aşağıdaki hükümler
uygulanır.

Genel kurul, kooperatifi temsile yetkililer tarafından imzalanan taahhütlü mektuplarla veya mahallî gazete ve köylerde ise yazılı olarak imza karşılığı toplantıya çağrılır.

Kooperatifin faaliyeti; kooperatifin amacı ve çalışma konusuyle sınırlıdır.

E) TÜZEL KİŞİLİĞİN KAZANILMASI VE SORUMLULUK : Madde 7 —

Kooperatif ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tescilden önce kooperatif namına işlem yapanlar bunlardan şahsan ve zincirleme olarak sorumludur.

II- Ortaklık sıfatmın kazanılması ve kaybedilmesi

A) ORTAKLIĞA GİRME ŞARTLARI VE EK ÖDEMELER :

I – Yükümlerinin açıklanması : Madde 8 —

Kooperatif ortaklığına girmek için özel kişilerin medenî haklan kullanma yeteriiğine sahip olmaları gerektir. Ortak olmak istiyen özel kişiler, kooperatif anasözleşmesi hükümlerini bütün hak ve ödevleri ile birlikte kabul ettiğini belirten bi r yazı ile kooperatif yönetim kuruluna başvururlar. Kooperatif, ortaklanna kendi varlığının dışında şahsî bir sorumluluk veya ek ödemeler yüklüyor ise ortak olmak isteği, ancak istekli tarafından bu yükümlerin, açıkça kabulü yazılı olarak belirtildiği takdirde değer taşır.

II – Tüzel kişilerin ortaklığı : Madde 9 —

Özel idareler, belediyeler, köyler gibi kamu tüzel kişileri Ue cemiyetler ve dernekler, kamu iktisadî teşebbüsleri ve kooperatifler, amaçlan bakımından UgUendikleri kooperatiflerin kuruluşlarına yardımcı olur, önderlik eder ve ortak olabilirler.

B) ORTAKLIĞIN SONA ERMESİ :

1 – Ortaklıktan çıkma serbestisi – tazminat : Madde 10 —

Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı vardır. Çıkma keyfiyetinin kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürmesi halinde
ayrılmak istiyen ortağın, muhik bi r tazminat ödemesine dahi hüküm anasözleştmeye konulabilir.

Ortaklıktan çıkmanın sınırlandırılması : Madde 11 —

Kooperatiften çıkma hakkının kullanılması, anasözleşme ile en çok 5 yıl için sımrlandırılabilir.

Haklı ve önemli sebeplerle bu süreden evvel çıkabileceği hususunda Anasözleşmeye hüküm konulabilir. Bir ortağın hiçbir suretle kooperatiften çikamıyacağına dair bağlamalar hükümsüzdür.

Bildirme süresi ve çıkma zamanı : Madde 12 —

Çıkış, ancak bir hesap senesi sonu için ve en az 6 ay önceden haber verilerek yapılır. Anasözleşmede daha kısa bir sure belirtilip hesap senesi içinde çıkışa müsaade edilebilir.

IV – Ortaklıktan çıkmayı kabulden kaçınma : Madde 13 —

Yönetim kurulu, anasözleşmeye uygun olarak yapılacak isteğe rağmen, bir ortağın kooperatiften istifasını kabulden kaçınacak olursa, ortak çıkma dileğini noter aracılığı ile kooperatife bildirir . Bildir i tarihinden itibaren çıkma gerçekleşir.

V – Ortağın ölümü ve ortaklığın devri : Madde 14 —

Ortağın ölümü Ue ortaklık sıfatı sona erer.
Anasözleşmede gösterilecek şartlarla ölen ortağın mirasçılarımn
kooperatifte ortak olarak kalmaları sağlanabilir.
Ortaklık devredüebUir. Ancak bu hususta aaasözleşmeye kısıtlayıcı
hükümler konulabUlr.
VI – Görev veya hizmetin bitmesi, taşınmaz mal veya isletme karşılığı ortaklık :
Madde 15 — Ortaklık sıfatı bi r görev veya hizmetin yerine getirilmesine bağlı ise, bu görev veya hizmetin sona ermesi ile ortaklık sıfatı kalkar . B u halde Anasözleşmeye hüküm konulmak suretiyle ortaklığın devamı sağlanabilir.
Ortaklık sıfatının kazanılması, Anasözleşme ile bi r taşınmaz malın
mülkiyetine bağlı hakların kullarulmasma veya bi r teşebbüsün işletilmesine bağlanabilir. B u gibi hallerde taşınmaz malın mülkiyetinin veya
işletmenin üçüncü şahıslara devir veya* temliki Ue ortaklık sıfatının bir
hak olarak yeni malike veya işletmeyi alana geçebileceğini anasözleşme hüküm altma alabilir. Taşınmaz mala ait bu şekil iktisabın üçüncü
şahıslara karşı muteber olması tapu sicUine bu yoldan meşruhat verilmesine bağlıdır.

O) ORTAKLIKTAN ÇIKARILMA ESASLARI VE İTİRAZ :
Madde 16 — Anasözleşme, kooperatif ortaklığından çıkarılmayı
gerektiren sebepleri tayin edebilir. Bunların dışındaki haklı sebeplerle
de ortaklıktan çıkarılmak mümkündür.
Ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifi Ue genel ku ­
rulca karar verilir. Anasözleşme, çıkarılanın genel kurula başvurma
hakkı saklı kalmak üzere, bu hususta yönetim kurulunu da yetkUi kılabilir.
Çıkarılma kararı gerekçeli olarak tutanağa geçirileceği gibi, ortaklar defterine de yazılır. Kararın onaylı örneği, çıkarılan ortağa tebliğ
edümek üzere, on gün içinde notere tevdi edilir. B u ortak tebliğ tari ­
hinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabüir. Tebliğ edilen karar ,
yönetim kurulunca verilmiş ise, ortak, üç aylık süre içinde genel kurul a
da itiraz edebilir. B u itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere, yönetim kuruluna noter aracılığı ile tebliğ ettirilecek bir yazı ile
yapüir. Genel kurula itiraz edildiği takdirde, yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine itiraz davası açılamaz. İtiraz üzerine genel kurulca
verilecek karar a kargı itiraz davası hakkı saklıdır.
Üç aylık süre içinde, genel kurula veya mahkemeye başvurmak
suretiyle itiraz edilmiyen çıkarılma kararları kesinleşir.

D) KOOPERATİFTEN ÇIKAN VEYA ÇIKARILAN ORTAKLARLA HESAPLAŞMA SÜRESİ VE YÜKÜMLÜLÜK :
Madde 17 —• Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kendilerinin yahut mirasçılannm kooperatif varlığı üzerinde hakları olup olmadığı ve bu hakların nelerden ibaret bulunduğu anasözleşmede gösterilir . B u haklar, yedek akçeler hariç olmak üzere, ortağın ayrıldığı yıl
bilançosuna göre hesaplanır.
Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve
ödemeler, anasözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile genel
kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. B u durumda kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakkı saklıdır. Çıkan veya çıkarılan ortaklar Ue mirasçüanmn alacak ve hakları bunları istiyebilecekleri günden bağlıyarak beş yü geçmekle zamanaşımına uğrar.
Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen
veya tamamen yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ortaklarm hak ve ödevleri
A) ORTAKLIK SENEDİ :
Madde 18 —• He r ortağın üyelik haklarının, ada yazılı ortaklık senedi Ue temsil olunması şarttır. B u senede kooperatifin unvanı, sahibi

nin adı ve soyadı, iş ve konut adresi, kooperatife girdiği ve çıktığı tarihler yazılır. B u hususlar, senet sahibi ile kooperatifi temsile yetkisi
olan kimseler tarafından imzalanır. Ortağın yatırdığı veya çektiği paralar tarih sırasiyle kaydedilir. B u kayıtlar kooperatifin ödediği paralara
ait ise ortak imza eder. İmzalı ortak senedi makbuz hükmündedir. Mezkûr senet anasözleşmeyi ihtiva etmek şartiyle ortaklık cüzdanı şeklinde
de düzenlenebilir. Ortaklık senetleri kıymetli evrak niteliğinde olmayıp
sadece beyyıne vesikası hükmündedir.
B) ORTAKLIK PAYLARI, ŞABSİ ALACAKLILAR :
Madde 19 — Kooperatife giren her şahıstan en az bi r ortaklık
payı alınması gerekir. Anasözleşme, en yüksek had tespit ederek bir ortak tarafından bu had dahilinde birden fazla pay alınmasına cevaz verebilir.
Bi r ortak hiçbir suretle 30 000 liradan fazla pay sahibi olama-t.
Bi r ortaklık senedinin değeri 100 Uradan aşağı olamaz. Birkaç pay
bir ortaklık senedinde gösterilebilir. Senetle temsil edilmiyen paylar 100
lira itibar olunur.
He r kooperatifin iştigal mevzuuna göre kredi talepleri bankalarca,
müesseselerce veya şirketlerce öncelikle karşılanır.
Yapı kooperatiflerinin bankalardan, müesseselerden veya şirketlerden kredi alabilmesi için yapacakları meskenlerin kredi verecekler
tarafından takdi r olunacak maliyetinin en az 1/4 ünü yatırmış bulunması şarttır.
Bi r ortağın şahsî alacaklıları, ancak ortağa ait faiz ve gelir – gider
farklarından hissesine düşen miktarı ve kooperatifin dağılmasında ona
ödenecek payı haczettirebilirler.

C) AYNİ SERMAYE :
Madde 20 — Ay n nevinden sermaye konması veya kooperatifin
mevcut bi r işletmeyi veya aynları devralması anasözleşme ile kabul
edilebUir.

1. Değer biçme, bilirkişi :
   Madde 21 —• Anasözleşmede aynlarm değeri tespit edilmemiş ise,
   bu tespit kurucular tarafından toplantıya çağrılacak ilk genel kurulda
   ortak adedinin 2/3 ünü temsü eden ortaklarm çoğunluğu ile seçüecek
   bilirkişi tarafından yapılır.
   Kuruluştan sonra girecek ortaklarm ayn nevinden sermaye koymaları halinde bu çağrı yönetim kurulu tarafından yapılır.
   Ortaklarm, 2/3 ünün birleşmesi mümkün olmıyan hallerde bilir ­
   kişinin seçimi sulh hukuk mahkemesinden istenir.
   Seçilen bilirkişi veya bilirkişiler tarafından verilen rapora karşı
   tebliğ tarihinden itibaren bi r hafta içinde mahallî sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilirler. Mahkemenin vereceği karar kesindir.
2. Karar nisabı, raporların kabulü :
   Madde 22 — 21 inci madde gereğince atanan bilirkişi, gereken
   raporları düzenleyip verdikten sonra yapılacak genel kurul toplantısında, konu görüşülür. Çağrı mektuplarına büirkişi raporunun bir örneği eklenir.
   Ortak sayısının en az yansının asaleten ve temsilen toplantıda
   bulunması şartiyle bilirkişi raporları okunup incelendikten ve gereğinde
   ayn nevinden sermaye koyan kimselerin ve devralınacak işletmenin
   veya aynlarm sahibinin açıklamaları dinlendikten sonra değerlerinin
   aynen kabul veya reddine, yahut ilgililerin muvafakatiyle değerlendirilmesine çoğunlukla karar verilir.

Ç) HAK VE VECİBELERDE EŞİTLİK:
Madde 23 — Ortaklar bu kanunun kabul ettiği esaslar dahilinde
hak ve vecibelerde eşittirler.

1. Bilgi edinmek hakkı, bilanço:
   Madde 24 — Yönetim Kurulunun gelir gider farklarının dağıtım şekli hakkındaki tekliflerini ihtiva eden yıllık çalışma raporu ile
   bilanço ve denetçüerin 66 ncı madde hükümlerine uygun olarak tanzim
   edecekleri rapor genel kurulun yıllık toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile Kooperatif merkezinde ve varsa şubelerinde ortakların tetkikine âmâde tutulur.
   Talep eden ortaklara bilanço ve gelir gider farkı hesaplaruun
   birer suretinin verilmesi mecburidir.

Ortakların bilgi edinmek hakkı, anasözleşme veya kooperatif organlarından birinin karariyle bertaraf edilemez veya sınırlandırılamaz.

2. Ticari defterler ve sır saklama hükümleri ve ceza :
   Madde 25 — Kooperatifin ticarî defterleri ve haberleşme ile ilgili
   hususların tetkiki, genel kurulun açık bir müsaadesi veya yönetim ku ­
   rulunun kararı ile mümkündür. İncelenmesine müsaade edilen defter
   ve vesikalardan öğrenilecek sırlar hariç olmak üzere, hiçbir ortak kooperatifin iş sırlarını öğrenmeye yetkili değildir. Her ortak ne suretle
   olursa olsun öğrenmiş olduğu kooperatife ait iş sırlarını, sonradan ortaklık hakkını kaybetmiş olsa dahi daima gizli tutmak zorundadır.
   B u mecburiyete uymıyan ortak meydana gelecek zararlardan kooperatife karşı sorumlu olduğu gibi kooperatifin şikâyeti üzerine herhangi
   bi r zarar umulmasa dahi bir yıla kadar hapis veya 500 liradan 10 000
   liraya kadar ağır para cezasiyle veya her ikisiyle birlikte cezalandırılır.
   S. Genel kurul toplantılarına katılmak, seçmek ve seçilmek hakkı:
   Madde 26 — Kanun ve anasözleşme ile tespit edilen yükümlerini
   yerine getirmiyen ortaklarla, altı ay evvel ortak olmıyan ortaklar hariç
   her ortak genel kurula katılma hakkına sahiptir. Ancak; görev hususlarından veya suç teşkil eden eylemlerinden ötürü yönetim ve denetim ku ­
   rullarından uzaklaştırılanlar kooperatif organlarına seçilemezler.
   D) ORTAKLARIN ÖDEV VE SORUMLULUKLARİ :
   I – Süre ve ortaklığın yok olması :
   Madde 27 —• Ortakların yüklendikleri paylar için ödiyebUecekleri
   para tutarını anasözleşme belirtir. Kooperatif, sermaye yüklemlerinde
   borçlu veya sair ödemelerle yükümlü bulunan ortaklarından elden yazılı
   olarak veya taahhütlü mektupla, bu husus mümkün olmazsa ilânla ve
   münasip bir süre belirterek yükümlerini yerine getirmelerini ister, il k
   isteğe uymıyan ve ikinci istemeden sonra da bi r ay içinde yükümlerini
   yerine getirmiyenlerin ortaklığı kendiliğinden düşer. Ortaklığın düşmesi
   alâkalının, anasözleşme veya diğer suretlerle doğmuş borçlarının yok
   olmasını gerektirmez.

II – Kooperatifin sorumluluğu:
Madde 28 — Anasözleşmede aksine hüküm olmadıkça (kooperatif,
alacaklılarına karşı yalnız mamelekiyle sorumludur.

1. Sınırsız sorumluluk:
   Madde 29 -t – Anasözleşme, kooperatifin varlığı borçlarını karşılamaya yetmediği hallerde, ortaklarının da şahsan ve sınırsız olarak sorumlu tutulacaklarını hüküm altına alabilir. B u takdirde alacaklılar
   kooperatifin iflâsı veya diğer sebeplerle dağılması halinde alacaklarını
   tamamen sağlıyamazlarsa, kooperatifin borçlarından dolayı, kooperatif
   ortakları zincirleme ve bütün varlıklariyle sorumlu olurlar.
   S. Sınırlı sorumluluk :
   Madde 30 — Anasözleşmeye, kooperatif borçları için her ortağın
   kendi payından fazla olarak şahsan ve belirli bi r miktara kadar kooperatiften sonra sorumlu olacaklan hususunda bir hüküm konabilir. Ortakların tek basma sorumlu olacaklan miktar kooperatifteki paylarının tuta n ile orantılı olarak da gösterilebilir.
   iflâsın sonuna kadar bu sorumluluk iflâs idaresi tarafından ileri
   sürülür.
   S. Ek ödeme yüklemi :
   Madde 31 — Anasözleşme, ortakları ek ödemelerle yükümlendlrebüir. Ancak, ek ödemelerin yalnız “bilanço açıklarını kapatmada kullanılması şarttır. E k ödeme yükleme sınırsız olabileceği gibi belirli miktar ­
   larla veya iş hacmi ile veya paylarla orantılı olarak sınırlandırılabilir.
   Kooperatifin iflâsı halinde ek ödemeleri isteme hakkı iflâs idaresinindir.
   b. Caiz olmıyan sınırlama :
   Madde 32 —• Sorumluluğu belirli bir zamana bırakan veya bazı
   ortak ğrublarına yükleyen anasözleşme hükümleri muteber değildir.

5. İflâs halinde usul:
   Madde 33 — Ortaklan şahsan sorumlu bulunan veya ek ödemelerle
   yükümlü olan bir kooperatifin iflâsı halinde, iflâs idaresi sıra cetvelini
   düzenlemekle beraber ortaklardan her birinin payına düşen borcun ödenmesini kendilerinden ister.

Tahsil olunamıyan meblâğlar diğer ortaklar arasında bölüşülür.
Aktif bakiyesi pay cetvellerinin kesin olarak tespiti üzerine geri verilir.
Ortakların birbirlerine rücu hakları saklıdır. Ortakların geçici olarak
tespit olunan borçlariyle pay cetveli aleyhine icr a ve iflâs Kanunu hükümlerine göre itiraz hakları vardır.

6. Sorumluluk hükümlerinin değiştirilmesi :
   Madde 34, — Ortaklann sorumluluğu ve ek ödemeler yükümleri
   ile ilgili değiştirmeler ancak anasözleşmenin tadili ile mümkündür. Sorumluluk ve ek ödeme yükümleri konulması veya bunların artırılması,
   bu husustaki kararın tescili ile kooperatifin bütün alacakları lehine hüküm ifade eder. Sorumluluğun azaltılması hakkındaki kararlar , tescilden evvel doğmuş borçları kapsamaz.
7. Kooperatife yeni giren ortakların sorumluluğu :
   Madde 35 — Ortakları şahsan sorumlu, veya ek ödemelerle yükümlü bir kooperatifte, durumunu bilerek yeni giren kimse, girişinden
   önce doğmuş olan borçlardan diğer ortaklar gibi sorumlu olur. Buna
   aykın mukavele hükümleriyle ortaklar arasındaki anlaşmalar üçüncü
   şahıslar hakkında hüküm ifade etmez.
8. Bir ortağın ayrılmasından veya Kooperatifin dağılmasından
   sonra sorumluluk :
   Madde 36 — Sınırsız veya sınırlı sorumlu bi r ortak ölür veya diğer
   bi r sebeple kooperatiften ayrılışının kesinleştiği tarihten başlıyarak bir
   yıl veya anasözleşme ile tespit olunan daha uzun bi r süre içinde kooperatif iflâs ettiği takdirde, ayrılmasından önce doğmuş olan borçlar
   için ortak sorumluluktan kurtulamaz.
   Aynı şartlar altında veya aynı süre içinde ek ödeme yükümü de
   mevcut olmakta devam eder.
   Bi r kooperatif dağıhrsa, dağılmanın Ticaret Siciline tescilinden
   başlıyarak bi r yıl veya anasözleşmede tespit olunan daha uzun bi r süre
   içinde kooperatifin iflâsının açılmasına karar verilmesi halinde ortaklar
   aynı şekilde ek ödemelerle birlikte sorumludurlar.

9. Sorumlulukta zamanaşımı:
   Madde 37 —• Alacaklıların, ortakların şahsî sommluluklaruıdan
   doğan isteme haklan, daha önce kanunî bir hüküm gereğince düşmedikçe iflâs işlemlerinin sona ermesinden başlıyarak daha bi r yıl süre Ue
   alacaklılardan her bir i tarafından ileri sürülebilir.
   Ortaklann birbirine olan rücu haklan da bu hakka vücut veren
   ödemenin yapıldığı andan başlamak üzere bi r yıl içinde zamanaşımına
   uğrar.

IV- Kooperatif hesapları

A) GELİR GİDER FARKLARI, BÖLÜNMESİ VE PAYLARA
FAİZ VERİLMESİ :
Madde 38 — Anasözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde
ortaklarla yapılan muamelelerden bi r yıllık faaliyet sonunda elde edilen
hasılanın tamamı gelir gider farkı olarak kooperatifin yedek akçelerine
eklenir.
Geli r gider farkının ortaklar arasında bölüşülmesi öngörülmüş İse
bu bölünme ortakların muameleleri oranında yapılır.
Geli r gider farkının en az % 50 si ortkalara dağıtıldıktan sonra
ortaklann sermaye paylanna Genel Kuru l kara n ile en çok % 7 oranına kadar faiz ödenebileceği anasözleşmede hükme bağlanabilir.
Ortak dışı işlemlerden elde edilen hasıla dağıtılamaz. Bunlar kooperatifin gelişmesine yanyacak işlerde kullanılmak üzere özel bi r fonda
toplanır.
Bi r yıllık faaliyet neticeleri menfi olduğu takdirde açık^ yedek
akçelerden ve bunlann kafî gelmemesi halinde ek ödemelerle veya ortak sermaye paylariyle karşılanır.
Menfi neticeler ortadan kaldırılmadıkça gelir gider farkı ve faiz
dağıtımı yapılamaz.
B) YEDEK AKÇE AYRIMI:
Madde 39 — GeUr gider farkının en az % 10 u yedek akçe olarak ayrılmadıkça ortaklara dağıtma yapılamaz.

Yedek akçelerin ortaklara dağıtılacağına dair anasözleşmeye ko^
nacak hükümler muteber değildir.
C) ORTAK VE PERSONEL İÇİN YARDIM FONLARI:
Madde 40 — Anasözleşme gerek kooperatifin memurları ile işçileri, gerekse kooperatifin ortaklan için yardım kuruluşlan vücuda
getirmek ve bunları işletmek amacı Ue yardım fonları kurulmasını hüküm altına alabilir.
Yardım amacı için aynlan kıymetler belirli ise, bunlar kooperatifin mamelekinden aynlarak tahsis edildiği amaçlar için kullanılmak
üzere özel bi r hesaba alınır.
D) GELİR GİDER FARKINDAN İLK AYRILACAK FONLAR :
Madde 41 — Bölünecek gelir gider farkından ilk önce yedek akçe
ile kanun veya anasözleşme gereğince kurulan diğer fonlara yatınlacak paralar aynlır.
Yedek akçelerin ve özel fonların kullanüış şekil ve şartlan anasözleşmede gösterilir.

V- Kooperatif organları

A) GENEL KURUL :

I – Yetki : Madde 42 —

Genel Kuru l bütün ortaklan temsil eden en yetkili organdır.
Genel Kurul, aşağıdaki yetkilerini devir ve terk edemez.

1. Anasözleşmeyi değiştirmek,
2. Yönetim Kurulu ve Denetçiler Kurulu üyeleriyle gerektiğinde
   tasfiye kurulunu seçmek,
3. İşletme hesabiyle bilanço ve gerektiğinde gelir gider farkının
   bölüşülmesi hakkmda karar almak,
4. Yönetim ve denetçiler kurullarını ibra etmek,
5. Kanun veya anasözleşme ile Genel Kurul a tanınmış olan konular hakkmda karar vermek.
   II – Çağrı:
6. Çağrıya yetkisi olanlar :
   Madde 43 — Yönetim Kurulu veya anasözleşme Ue bu hususta yetkil i kılman diğer bi r organ ve gerektiğinde Denetçiler Kurulu ve tasfiye
   memurları Genel Kurulu toplantıya çağırmak yetkisine sahiptirler.
7. Ortaklarm isteği, bakanlıkların çağrısı, mahkemenin izni :
   Madde 44 — Dört ortaktan az olmamak kaydiyle ortak sayısının en
   az onda birinin isteği üzerine Genel Kuru l toplantıya çağnhr.
   Yönetim Kurulu bu isteği en az on gün içinde yerine getirmediği takdirde, istek sahiplerinin müracaatı üzerine veya doğrudan doğruya Ticaret Bakanlığı tarafından, yapı kooperatiflerinde de İmar ve İskân Ba ­
   kanlığı tarafından Genel Kuru l toplantıya çağnlabilir.
   Çağnlmadığı takdirde istek sahipleri mahallî mahkemeye başvurarak Genel Kurulu bizzat toplantıya çağırma müsaadesini alabilirler.

3. Şekil :
   Madde 45 — Genel Kurul, anasözleşmede gösterilen şekil ve surette toplantıya çağrılır.
   Toplantı nisabı anasözleşmede gösterilir.
   İlânların bir örneği toplantıdan en az on gün evvel Ticaret Bakanlığına ve yapı kooperatiflerinde Ticaret Bakanlığına ve İmar ve İskân
   Bakanlığına da gönderilir.
   III – Gündem :
   Madde 46 — Toplantı çağnsına ve ilâna gündem yazılır. Ana –
   sözleşmenin değiştirilmesi bahis konusu ise, yapılacak ilânda değiştirilecek maddelerin numaralarının yazılması Ue yetinilir.
   Yönetim Kurulu üyeleriyle denetçilerin azli, hesap komisyonunun
   seçilmesi, bilanço incelenmesinin geriye bırakılması, çıkan veya çıkarılan ortaklar hakkında karar alınması, Genel Kurulun yeni bir toplantıya
   çağınlması teklifi müstesna olmak üzere gündemde yazılı olmıyan hususlar görüşülemez.

IV – Bütün pay sahiplerinin hazır bulunması hali:
Madde 47 — Kooperatifin bütün ortaklan toplantıda hazır bulunduğu sürece ve bir itiraz olmadığı takdirde Genel Kuru l toplantılarına
dair olan diğer hükümler saklı kalmak şartiyle toplantıya çağrı hakkındaki hükümlere uyulmamış olsa dahi kararlar alınabilir. B u gibi ka ­
rarların, ortaklar veya ortaklarm toplantıda oy birliği ile seçecekleri
temsilciler tarafından imzalanması gereklidir.
V – Oy hakkı:

1. Genel olarak:
   Madde 48 — Genel Kurulda her ortak yalnız bi r oya sahiptir.
2. Temsil:
   Madde 49 — Anasözleşmede açıklama bulunduğu takdirde, bi r ortak yazı Ue izin vermek suretiyle Genel Kuru l toplantısında oyunu ancak başka bir ortağa kuUandırabilir. Bi r ortak Genel Kurulda birden fazla
   ortağı temsil edemez.
   Üye sayısı 1 000 in üstünde olan kooperatiflerde anasözleşme Ue
   her ortağın en çok 9 olmak üzere birden fazla başka ortağı temsil edebileceği öngörülebiUr. Eş ve birinci derecede akrabalar için temsüde ortaklık şartı aranmaz.
3. Oya katılamıyacaklar :
   Madde 50 — Kooperatif işlerinin görülmesine herhangi bir suretle
   katılmış olanlar Yönetim Kurulunun ibrasına ait kararlarda oylamaya
   katılamazlar. B u hüküm denetçiler hakkmda uygulanmaz.
   Ortaklardan hiçbiri kendisi veya ka n ve kocası yahut usul ve furuu
   üe kooperatif arasında şahsi bi r işe veya davaya dair olan görüşmelerde
   oy hakkım kullanamaz.

VI – Kararlar:

1. Genel olarak :
   Madde 51 — Kanun veya anasözleşmede aykırı hüküm bulunmadıkça Genel Kuru l kararlarında ve seçimlerde oyların yarıdan bir fazlasına itibar olunur.
   Kooperatifin dağılması veya diğer toir kooperatifle birleşmesi ve
   anasözleşmenin değiştirilmesi kararlarında fiilen kullanılan oyların 2/3 U
   çoğunluğu gereküdir. Anasözleşme, bu kararların alınması için oy çoğunluğu hakkında daha ağır hükümler koyabilir.
   S. Ortakların paylarının artırılması:
   Madde 52 — Ortaklarm şahsi sorumluluklarının ağırlaştırılması
   veya ek ödeme yükümleri ihdası hakkmda alınacak kararlar için bütün
   ortaklarm 3/4 nün rızası gereklidir. Kararlar , ilândan bağlıyarak üç ay
   içinde kooperatiften çıktıklarım bUdirmeleri halinde bunlara katümıyan
   ortakları bağlamaz. B u takdirde kooperatiften çıkma beyanı, kararın
   yürürlüğe girdiği tarihten başlamak üzere hüküm ifade eder.
   B u suretle, kooperatiften çıkma hakkının kullanılması, bir ayrılma
   tazminatı ödenmesine bağlı küinamaz.
2. Kararlarm bozulması ve şartlar :
   Madde 53 — Aşağıda yazılı kimseler kanuna, anasözleşme hükümlerine ve iy i niyet esaslarına aykırı olduğu iddiası Ue Genel Kurul karar ­
   la n aleyhine, toplantıyı kovalıyan günden başlamak üzere bi r ay içinde,
   kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemeye başvurabilirler.
3. Toplantıda hazır bulunup da kararlara ayk m kalarak keyfiyeti
   tutanağa geçirten veya oyunu kullanmasına haksız olarak müsade edilmiyen yahut toplantıya çağrının usulü dairesinde yapılmadığını veyahut
   gündemin gereği gibi ilân veya tebliğ edilmediğini yahut da Genel Ku ­
   rul toplantısına katılmaya yetkili olmıyan kimselerin karara katılmış
   bulunduklarım iddia eden pay sahipleri;

2. Yönetim Kurulu;
3. Kararların yerine getirilmesi Yönetim Kurulu üyeleri Ue denetçilerin şahsi sorumluluklarım mucip olduğu takdirde bunların her biri;
   Bozma davasının açüdığı ve duruşmanın yapılacağı gün, Yönetim
   Kurulu tarafından usulen ilân olunur.
   Birinc i fıkrada yazılı bi r aylık hak düşüren sürenin sona ermesinden önce duruşmaya başlanılamaz. Birden fazla bozma davası açıldığı
   takdirde, davalar birleştirilerek görülür.

Mahkeme, kooperatifin İsteği üzerine muhtemel zararlarına karsı
davacıların teminat göstermesine karar verebilir. Teminatın mahiyet ve
miktarını belirtmek mahkemeye aittir.
Bi r kararın bozulması bütün ortaklar için hüküm ifade eder.

4. Mektupla oy verme ve temsilciler toplantısı:
   Madde 54 — Ortak sayısı 1 000 den fazla olan kooperatiflerde,
   anasözleşmelerine kayıt konulmak suretiyle :
5. Genel Kurul a ait kararlardan, hepsinin veya bi r kısmının ortaklarm oylarını mektupla bildirmeleri suretiyle verilmesi,
6. Ortaklarm gruplara ayrılarak verecekleri kararlarla tespit edecekleri talimat gereğince oy vermek üzere kendi aralarından seçecekleri
   temsilciler topluluğu,
   Genel Kuru l sayılabilir.
   Mektupla oy bildirme halinde, mektupların, Yönetim Kurulu ve bakanlık temsilcisi önünde incelenmesi sonunda muhtevanın neden ibaret
   olduğu tespit edilerek tutanağa yazdır. Hazır bulunanlar tarafından imza
   edilen tutanağa göre verildiği anlaşılan karar yürürlüğe girer.
   Grup temsilcileri genel kurulunda her temsilci, temsil ettiği ortaklarm sayısı kadar oya sahiptir. Temsilcinin aldığı talimata aykırı olarak
   oy vermesi karara tesir etmez.
   B) YÖNETİM KURULU :
   I – ödevi ve üye sayısı:
   Madde 55 — Yönetim Kurulu, kanun ve anasözleşme hükümleri
   içinde kooperatifin faaliyetini yöneten ve onu temsil eden icra organıdır.
   Yönetim Kurulu en az üç üyeden kurulur . Bunların ve yedeklerinin
   kooperatif ortağı olmaları şarttır.
   Yönetim Kurulu üyeliğine seçüen tüzel kişiler, temsilcilerinin isimlerini kooperatife büdirir.

II – Üyelik şartları:
Madde 56 — Yönetim Kurulu üyelerinin ve tüzel kişi olan ortaklar m temsilcilerinin Türk tabiiyetinde olması şarttır. Bunlardan birkaçı
kooperatifi temsil yetkisini haiz murahhas üye seçilebilir.
Yönetim Kuruluna üye olabilmek için yüz kızartıcı bir suçtan mahkûm edilmemiş olmak şarttır.
Murahhas üyelerin seçilmesi ve değiştirilmesi ticaret siciline tescil
ettirilir.
III – Üyelik süresi:
Madde 57 — Yönetim Kurulu üyeleri en çok 4 yıl için seçilebilirler.
Anasözleşmede aksine hüküm yoksa tekrar seçilmeleri caizdir.
IV – Yönetim ve temsil :

1. Yetkilerin devri :
   Madde 58 — Anasözleşme, Genel Kurul a veya Yönetim Kuruluna,
   kooperatifin yönetmıni ve temsilini kısmen veya tamamen kooperatif ortağı bulunmaları şart olmıyan bi r veya birkaç müdüre veya Yönetim
   Kurulu üyesine tevdi etmek yetkisini verebilir.
2. Şümulü ve sınırlandırılması:
   Madde 50 — Temsile yetkili şahıslar kooperatif namma onun amacının gerektirdiği bütün hukukî işlemleri yapabilir.
   B u temsil yetkisinin sınırlandırılması iy i niyet sahibi üçüncü şahıslara karşı hiçbir hüküm ifade etmez. Temsil yetkisinin sadece esas müessesenin veya bir şubenin işlerine hasrolunmasına veya kooperatif unvanının birlikte kullanılmasına dair ticaret siciline tescil edilmiş olan ka ­
   yıtlar saklıdır.
   Yönetime veya temsile yetkili şahısların kooperatife ait görevlerini
   yürütmeleri esnasında meydana getirdikleri haksız fiillerden doğan zararlardan kooperatif sorumludur.

3. İmza:
   Madde 60 — Kooperatifi temsile yetkili kılman kimseler imzalarmı
   ancak kooperatifin unvanı altına koymak suretiyle kooperatifi bağlarlar.
4. Tescil:
   Madde 61 — Kooperatif Yönetim Kurulu, kooperatifi temsile yetkili
   kılman kimselerin isimlerini, imzalarmı ve bu yetkiye dayanan kararların
   noterlikçe tasdikli örneğini ticaret siciline verir.

5. Üyelerin titizlik derecesi ve sorumlulukları:
   Madde 62 — Yönetim Kurulu, kooperatif işlerinin yönetimi için gereken titizliği gösterir ve kooperatifin başarısı ve gelişmesi yolunda bütün gayretini sarf eder.
   Yönetim Kurulu, kendi tutanakları ile Genel Kuru l tutanaklarının,
   gerekli defterlerin ve ortak listelerinin muntazam hazırlanıp, tutulup,
   saklanmasından ve işletme hesabiyle, yıllık bilançonun kanuni hükümlere uygun olarak hazırlanıp tetkik olunmak üzere denetleme kuruluna
   verilmesinden sorumludur.
   Yönetim Kurulu üyeleri ve kooperatif memurları, kendi kusurlarından Ueri gelen zararlardan sorumludurlar. Bunların suç teşkil eden fül
   ve hareketlerinden ve özellikle kooperatifin para ve malları bilanço, tutanak, rapor ve başka evrak, defter ve belgeleri üzerinde işledikleri suçlardan dolayı «Devlet memurları» gibi ceza görürler.
   V – Kooperatifin aczi halinde yapılacak işler :
   Madde 63 — Kooperatifin aczi halinde bulunduğunu kabul ettirecek ciddî sebepler mevcut ise yönetim kurulu piyasada carî fiyatlar
   esas olmak üzere, derhal bir ara bilançosu tanzim eder. Son yılın bi ­
   lançosu veya daha sonra yapılan bir tasfiye bilançosu veyahut daha
   yukarda sözü geçen ara bilançosu kooperatif mevcudunun, borçlarını
   artık karşüamıyacağuu belirtiyorsa yönetim kurulu, Ticaret Bakanlığına ve yapı kooperatiflerinde İmar ve İskân Bakanlığına da keyfiyeti
   bildiri r ve genel kurulu derhal olağanüstü toplantıya çağırır.
   Pay senetleri çıkarılmış olan bi r kooperatifte son yılın bilançosunda
   kooperatif varlığının yarısı karşılıksız kalırsa yönetim kurulu derhal
   genel kurulu toplantıya çağırarak durumu ortaklara arz eder. Aynı zamanda ilgili mahkemeye, Ticaret Bakanlığına ve yapı kooperatiflerinde
   İmar ve İskân Bakanlığına da bilgi verir. Ancak, ortakları ek ödemelerle yükümlü olan kooperatiflerde, büançoda tespit edilen açık, üç ay
   içinde ortaklarm ek ödemeleriyle kapanmadığı takdirde Ticaret Bakanlığı ve yapı kooperatiflerinde İmar ve İskân Bakanlığı da haberdar
   edilir.
   Malî durumun düzeltilmesinin mümkün görülmesi halinde mahkeme yönetim kurulunun veya alacaklılardan birinin isteği üzerine iflâsın açılmasını erteliyebilir. B u takdirde, mevcutlar defterinin tutul ­
   ması, yönetim memuru atanması gibi kooperatif varlığının korunmasına ve devamına yarıyan tedbirleri alır.

VI – İşten çıkarma :
Madde 64 — Yönetim kurulu, işlerin görülmesi ile görevlendirdiği
kimseleri ve atadığı müdürleri ve diğer temsilci ve vekilleri her zaman
azledebilir.
İşten çıkarılan kimselerin tazminat isteme hakları saklıdır.
C) DENETÇİLER :
I – Seçim :
Madde 65 — Denetçiler, genel kurul namına kooperatifin bütün işlem ve hesaplarını tetkik eder.
Genel kurul, denetleme organı olarak en az bi r yıl için bi r veya daha
çök denetçi seçer. Genel kurul yedek denetçüer de seçebilir. Denetçilerin
ve yedeklerinin kooperatif ortaklarından olması şart değildir.
II – Çalışma:

1. İnceleme yükümlülüğü. :
   Madde 66 — Denetçiler, işletme hesabiyle bilançonun defterlerle
   uygunluk halinde bulunup bulunmadığını, defterlerin düzenli bir surette
   tutulup tutulmadığını ve işletmenin neticeleriyle mameleki hakkmda
   uyulması gerekli olan hükümlere göre işlem yapılıp yapılmadığım incelemekle, yükümlüdürler. Ortaklarm şahsan sorumlu veya ek ödeme Ue
   yükümlü olan kooperatiflerde denetçUer, ortaklar listesinin usulüne uyun
   olarak tutulup tutulmadığını da incelemek zorundadırlar.
   Yöneticiler, bu maksatla denetçilere defterleri ve belgeleri verirler.
   Denetçilerin istekleri üzerine müfredat defteri ve bu defterin hangi
   esaslara göre düzenlendiği ve istenilen her konu hakkmda bilgi veriUr.
   Ortaklar gerekli gördükleri hususlarda denetçilerin dikkatini çekmeye ve açıklama yapılmasını istemeye yetkilidirler.

i . Rmpor düzenlenmesi:
Madde 67 — Denetçiler her yıl yazılı bir raporla beraber tekliflerini genel kurula sunmaya mecburdurlar.
Denetçiler, görevleri çerçevesinde işlerin yürütülmesinde gördükler i noksanlıkları, kanun veya anasözleşmeye aykırı hareketlen bundan
sorumlu olanların bağlı bulunduklan organa ve gerekli hallerde aynı zamanda genel kurula haber vermekle yükümlüdürler.
Denetçiler yönetim ve genel kurul toplantılarına katılırlar. Ancak,
yönetim kurulunda oy kullanamazlar.

3. Sır saklama yükümlülüğü :
   Madde 68 —• Denetçiler, görevleri sırasında öğrendikleri ve açıklanmasında kooperatifin veya ortakların şahısları için zarar umulan hususları kooperatif ortaklarına ve üçüncü şahıslara açıklayamazlar.
   III – özel hükümler :
   Madde 69 — Anasözleşme ve genel kurul kararı ile denetleme teşkilâtı hakkında daha geniş hükümler koymak, denetçilerin görev ve
   yetkilerini artırmak ve özellikle ara denetlemeleri öngörmek mümkündür.

VI- Kooperatif birlikleri, koperatifler merkez birlikleri, Türkiye Millî Kooperatifler Birliği ve Danışma Kurulu

Görev ve sorumluluk : Madde 70 —

Kooperatiflerin müşterek menfaatlerini korumak, amaçlarım gerçekleştirmek için iktisadî faaliyette bulunmak, faaliyetlerini koordine etmek ve denetlemek, dış memleketlerle olan münasebetlerini düzenlemek, kooperatifçiliği geliştirmek ve eğitim yapmak, kooperatifçilik konulannda tavsiyelerde bulunmak gibi hizmetlerin yerine getirilmesi için, Kooperatif birlikleri, kooperatifler merkez birlikleri ve Türkiye MUlî Kooperatifler Birliği kurulur.

Kooperatif birlikleri, kooperatifler merkez birlikler i ve Türkiye Millî Kooperatifler Birliği Yönetim Kurul u üyeleriyle memurları haklarında 62 nci madde hükmü uygulanır.

Yükümlülük : Madde 71 —

Birliklere katılan kooperatifin ortaklarına, birliğe girmekle kanun veya kendi kooperatiflerin anasözleşmesindeki yükümlülüklerden fazlası yüklenemez.

A) KOOPERATİF BİRLİKLERİ : Madde 72 —

Konulan aynı veya birbiriyle ilgili nitelikte olan 7 veya daha çok kooperatif tarafından birlikler kurulabileceği anasözleşmelerinde tespit edilebilir.

Bu birlikler kooperatif sekimde kurulur .

1. Genel kurul:
   Madde 73 —> Kooperatif birliklerinin en yetkili organı anasözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde kooperatif temsilcüerınden
   teşekkül eden genel kuruldur.
   Yönetim kurulu üyelerinin temsüci seçümesl mümkündür.
   t. Yönetim kurulu:
   Madde 74 — Birli k yönetim kurulu, birlik genel kuruluna dahil
   temsilciler arasından seçilir.
   Yönetim kuruluna seçilecek üyelerin aynı kooperatifin temsilcilerinden olmaması şarttır.

S. Denetleme :
(Madde 75 —• Birliğe katılan kooperatiflerin faaliyetlerini denetlemek hakkının birlik yönetim kuruluna ait olduğu anasözleşme ile tespit edilebilir.

B) KOOPERATİFLER MERKEZ BİRLİKLERİ : Madde 76 —

Kooperatif birlikler i kendi aralarında kooperatif şeklinde merkez birlikler i kurabilirler.
Merkez birliklerinin genel kurulları bu birliğe dahü kooperatifler
toniklerinin genel kurulları tarafından seçilecek temsilcilerden kurulur .

Kooperatifler birliklerinin yönetim kurulları Uyeltr l merkss birlikleri genel kurullarına üye seçilebilirler.

C) TÜRKİYE MİLLİ KOOPERATİFLER BİRLİĞİ: Madde 77 — Birlikle r veya merkez birlikler i kooperatif şeklinde
Türkiye Millî Kooperatifler Birliğini kurabüirler.
Katılma şartları, Türkiye Millî Kooperatifler Birliği Anasözleşmesınde belirtilir.
Türkiye Millî Kooperatifler Birliği Genel Kurulu bu Birliğe dahil
birlikler ve merkez birlikler i genel kurullannca seçilecek temsilcilerden kurulur . B u Kurulun kooperatif, birlik ve merkez birlikler i yönetim kurullarından teşkil olunacağı anasözleşme ile hüküm altına alınabilir.
D) TEMSİLCİLERİN BELİRTİLMESİ :
Madde 78 — Birlikler , merkez birlikler i ve Türkiye Millî Kooperatifler Birliği Anasözleşmelerinde bunların genel kurullarını teşkil edecek kooperatifler, birlikler ve merkez birlikler i temsilcilerinin adedi,
ortak sayısına göre 5 kişiyi geçmemek üzere belirtilir.
Madde 79 — Birlikle r Millî Kooperatifler Birlikler i ve Türkiye
Millî Kooperatifler Birliği Anasözleşmelerini bu kanun hükümlerine
göre hazırlarlar.
E) DANIŞMA KURULU :
Madde 80 — Türkiye Millî Genel Kooperatifler Birliği Genel Yönetim Kurulu ile Devlet Planlama Teşkilâtı, Ticaret, Tanm, Maliye,
Köy işleri, ima r ve iskân, Millî Eğitim ve Sanayi Bakanlıkları, kooperatifleri finanse eden bankalar ve Türk Kooperatifçilik Kurumunun
birer mümessilinin iştirakiyle «Türkiye Kooperatifleri Danışma Ku ­
rulu» kurulur .
B u kurulun görev ve yetkileri çalışma şekil ve şartları Ticaret
Bakanlığınca hazırlanacak bi r tüzükle tespit olunur.

YEDlNC l BÖLÜM
Kooperatiflerin dağılması
A) DAĞILMA SEBEPLERİ :
Madde 81 — Kooperatif :

1. Anasözleşme gereğince,
2. Genel kurul karariyle,
3. iflâsın açılmasiyle,
4. Kanunlarda öngörülen diğer hallerde, Ticaret Bakanlığının
   ve yapı kooperatiflerinde Ticaret Bakanlığının veya ima r ve iskân
   Bakanlığının mahkemeden alacağı karar üzerine,
5. Diğer bir kooperatifle birleşmesi veya devralınması suretiyle,
   dağılır.
   Mahkemece veya genel kurulca tasfiye memurlan seçilmediği
   takdirde tasfiye işlerini yönetim kurulu yapar. Tasfiye memurlarına
   ve yönetim kuruluna bu görevleri dolayısiyle’ ücret verilebilir.
   B) TİCARET SİCİLİNE BİLDİRME :
   Madde 82 —• iflâstan gayn hallerde kooperatifin dağılması, yetkil i organlar tarafından Ticaret Siciline tescil ile ilân ettirilir. Yetkili
   organların kimler olacağı Anasözleşmede gösterilir.
   C) TASFİYE MAMELEKİN PAYLAŞTIRILMASI:
   Madde 83 — Tasfiye haline giren kooperatifin bütün borçlan
   ödendikten ve ortak pay bedelleri ger i verildikten sonra kalan mallar
   ancak Anasözleşmede bu husus öngörülmüş olduğu takdirde, ortaklar
   arasında paylaştırılır.
   Anasözleşmede başka bir hal tarzı kabul edilmiş olmadıkça paylaştırma, dağılma anında kayıtlı ortaklar veya hukukî halefleri arasında eşit olarak yapılır.
   Ortaklara paylaştırma yapılacağına dair Anasözleşmede açıklama
   olmadığı takdirde tasfiye neticesinden arta kalan miktar , kooperatifleşme amacma uygun olarak harcanmak üzere Türkiye Millî Kooperatifler Birliğine bırakılır.
   Böyle bir birlik kurulmamış ise 94 üncü maddedeki amaçlan güden kurumlara bağışlanmak üzere, Ticaret Bakanlığı emrindeki fona
   yatırılır.

D) BİRLEŞME SURETİYLE DAĞILMA :
Madde 84 —• Bi r kooperatif bütün aktif ve pasıflenyle diğer bir
»kooperatif tarafından devralınmak suretiyle dağıldığı takdirde aşağıdaki hükümler uygulanır :

1. Devralan kooperatifin yönetim kurulu, dağılan kooperatifin
   tasfiye hakkındaki hükümlere göre alacaklarını bildirmeye çağırır.
2. Dağılan kooperatifin mameleki, borçları tediye veya teminata
   bağlanıncaya kadar ay n olarak idare edilir. Yönetimi devralan kooperatifin yönetim kurulu üyeleri üzerine alır.
3. Devralan koperatifin yönetim kurulu üyeleri alacaklılara karşı
   yönetimin ayrı olarak yürütülmesinden şahsan ve zincirleme sorumludurlar.
4. Mameleki ayrı olarak yönetildiği süre içinde, dağılan kooperatife karşı açılacak davalara dağılmadan önceki yetkili mahkeme
   bakar.
5. Dağılan kooperatif alacaklılarının devralan kooperatif ve
   onun alacaklıları ile olan münasebetlerinde, devralman mallar aynı
   öüre İçinde dağılan kooperatife ait sayılır. Devralan kooperatifin iflâsı
   halinde ise bu mallar ay n bir masa teşkil eder. Gerekirse yalnız dağılan kooperatifin borçlarının ödenmesinde kullanılır.
6. He r ik i kooperatifin mameleki, ancak dağılan kooperatifin
   mallan üzerinde tasarruf etmek caiz olduğu andan itibaren birleştirilebilir.
7. Kooperatifin dağılmasının tescüi Ticaret Sicili memurluğundan
   İstenir. Borçları ödendikten veya teminata bağlandıktan sonra kooperatifin kaydı sildirilir.
8. Kooperatifin dağılmasının tescili ile ortakları da bütün hak ve
   borçları ile birlikte devralan kooperatife katılmış olurlar.
9. Mameleki ayn idare edildiği sürece dağılan kooperatifin ortaklan yalnız onun borçları için ve o zamana kadar sorumluluklarının
   bağlı olduğu esaslar dairesinde takip olunabilirler.
10. Aynı süre esnasında, dağılan kooperatifin ortaklanmn sorumluluklan veya ek ödeme yükümlülükleri birleşme netices.ndc hafiflemeye uğradığı ölçüde, bu hafifleme dağılan kooperatifin alacaklılarına
    karşı iler i sürülemez.

11. Birleşme neticesinde dağılan kooperatifin ortaklan için şahsî
    sorumluluk veya ek ödeme yükümlülüğü doğduğu veya ağırlaştığı taktirde birleşme karan, ancak bütün ortaklarm 3/4 ünün çoğunluğu ile
    verilebilir. Sorumluluğa ve ek ödeme yükümlülüğüne mütedair hükümler birleşme kararma katılmamış olan ve bundan başka kararın ilânı
    tarihinden başlamak üzere üç ay içinde kooperatiften çıkacağını bildi ­
    ren ortaklara uygulanmaz.
    E) BİR KAMU TÜZEL KİŞİLİĞİ TARAFINDAN DEVRALINMAK :
    Madde 85 — Bi r kooperatifin varlığı, belediye, ekonomik bir Devlet kuruluşu, kamu müessesesi veya kamuya yararlı dernek veya cemiyetler tarafından da devralınabilir. B u takdirde genel kurulca alınacak kararın dağılmaya ait hükümlere göre tescil ve ilân ettirilmesi gerekir.
    B u gibi kooperatif varlığının, Devlete ait bir ekonomik kuruluş
    veya herhangi bir ekonomik kuruluş veya herhangi bir dernek veya cemiyet tarafından devralınması hallerinde genel kurul tasfiye yapılmamasına karar verebilir.
    Devir kararının ilân edildiği tarihten itibaren kooperatifin aktif ve
    pasifi devralana intikal etmiş olur. Dağılan kooperatifin adı ticaret si ­
    cilinden sildirilir. B u husus aynca ilân ettirilir.
    Birleşen müessese ile kooperatifin alacaklılarından her biri ilân tarihinden itibaren üç ay içinde yetkili mahkemeye başvurmak suretiyle
    birleşmeye itiraz edebilir. İtiraz hakkından vazgeçemedikçe yahut bu
    husustaki itirazın reddine dair mahkemece verilen karar kesinleşmedikçe veyahut mahkemece takdi r edilecek teminat, müessese veya kooperatif tarafından verümedikçe birleşme hüküm ifade etmez.

VIII- Ticaret Bakanlığının görev ve yetkileri

A) GENEL OLARAK BAKANLIĞIN GÖREV VE YETKİLERİ: Madde 86 —

Ticaret Bakanlığının kooperatifleri ilgilendiren başlıca görev ve yetkileri şunlardır :

• Kooperatiflere, kooperatif birliklerine, merkez birliklerine, Türkiye Millî Kooperatifler Birliğine kuruluş ve organizasyonlannda yol göstermek, öğütleriyle yönetimlerinde ve çalışmalarında yardımcı olmak,
• Kooperatifleri, birlikleri, merkez birliklerini ve Türkiye Millî Kooperatifler Birliğini teftiş etmek, denetlemek veya denetlettirmek,
• Kooperatiflerin, birliklerin, merkez birliklerinin ve Türkiye Millî Kooperatifler Birliğinin dağılmasını gerektiren sebepleri mahkemeye bUdirmek,
• Kooperatiflerin, bilhassa istihsale yararlı kooperatiflerin kuruluşu, öncelikle kredihînmesi ve memleket yararına faaliyette bulunmaları hususunda ilgili bakanlıklar ve kuruluşlar nezdinde gerekli teşebbüsleri yapmak ve koordinatör olarak vazife görmek.

B) TİCARET BAKANLIĞI TEMSİLCİLERİ VE KARARLARIN YÜRÜRLÜK ŞARTI : Madde 87 —

Ticaret Bakanlığı, kooperatiflerle, kooperatif birlikleri, merkez birlikler i ve Türkiye Millî Kooperatifler Birliğinin, genel kurul toplantılarında temsilci bulundurur.

Genel kurul toplantılan Bakanlık ternsüclsinin huzuru ile açılır ve devam eder.

İdare, bildirilen günde temsilci bulunmasını sağlar.

Temsilci toplantının kanunlara, anasözleşme ve gündem esasları içinde yürütülmesini denetleme ve teminle görevlidir. Miktar ve esasları Bakanlıkça tespit edilecek temsilci masraf ve ücretlerini karşılamak üzere lüzumlu ödenek Bakanlık bütçesine konur.

Genel kurul kararlarım muhtevi tutanaklar ile toplantıya katüanların listesi temsilciler tarafından imzalanır. Temsilci, genel kurulda, kanun ve anasözleşmeye aykırı olarak alınan kararlar hakkındaki görüşünü tutanakla belirtmeye mecburdur.

Temsilcinin niteliği ve görevi tüzükte belirtilir.

Ancak usulüne uygun müracaat yapddığı halde, temsilci toplantıya gelmez ise toplantı icrasını temin etmek üzere, mahallî idare amirine durum bildirilir. Temsilci yine gelmez ise bir saat sonunda toplantıya başlanır.

C) ÖRNEK ANASÖZLEŞME HAZIRLANMASI : Madde 88 —

Ticaret Bakanlığı, kooperatifler, kooperatif birlikleri, kooperatif merkez birlikler i ve Türkiye Mill i Kooperatifler Birliği içirt,
bu teşekküllerin mütalâasmın da alınmak kaydiyle örnek anasözleşmeler hazırlar, yapı kooperatifleri için bu görev Ticaret ve İmar ve İskân Bakanlığınca müştereken kullanılır.

D) MUHASEBE USULÜ VE DEFTERLER : Madde 89 —

Kooperatiflerin, kooperatif bü*liklerinin, kooperatif merkez birliklerinin ve Türkiye Millî Kooperatifler Birliğinin muhasebe
usulleri ve mecbur olarak tutacaklan defterler Ticaret Bakanlığınca belirtilebilir.

Vergi Usul Kanununun bu hususlarla ilgili hükümleri saklıdır.

E) TEFTİŞ VE DENETLEME : Madde 90 —

Ticaret Bakanlığı, kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin ve Türkiye Millî Kooperatifler Birliğinin işlem ve hesaplarını ve varlıklarını müfettişlere veya kooperatif kontrolörlerine denetlettirebilir.

Kontrolörlerin seçilme ve çalışma şekli ve görev ve yetkileri tüzükle tespit olunur.

Bu teşekküller denetim sonucuna göre Ticaret Bakanlığınca verilecek talimata uymak zorundadırlar.

Yapı kooperatiflerinde bu yetki İmar ve İskân Bakanlığınca da kullanılır.

F) TEFTİŞ VE DENETLEME İLE GÖREVLENDİRME : Madde 91 —

Ticaret Bakanlığı, teftiş ve denetleme işleri için kooperatifler birliklerini, kooperatifler merkez birliklerini veya Türkiye Millî Kooperatifler Birliğini veyahut ilgili teşekküllerle müesseseler de görevlendirebilir.

Bunlara mütaallik esaslar 90 mcı madde gereğince hazırlanacak tüzükte belirtilir.

IX- Çeşitli hükümler

A) SİYASİ FAALİYET YASAĞI : Madde 92 —

Kooperatif toplantılarında ve kooperatif tesislerinde siyasî faliyet gösterilemez. Kooperatif faaliyetleri siyasî maksatlara alet
edilemez. Kooperatifler, siyasî partilerden veya onlara bağlı teşekküllerden herhangi bir suretle maddî yardım kabul edemezler, onlara maddî yardımda bulunamazlar.

İkinci fıkra hükümlerine aykırı hareket eden kooperatif kurucuları, yönetim kurulu başkan ve üyeleri ve bu fiil genel kurulda vuku
bulmuşsa bunu mümkün kılan genel kurul başkanı, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.

B) MUAFLIKLAR : Madde 93 —

C) TANITMA VE EĞİTİM HİZMETLERİNİ SAĞLIYACAK FON : Madde 94 —

Kooperatifçiliğin tanıtılması, eğitimi ve organızasyorılannda yol göstermek, öğütleriyle yönetim ve faaliyetlerine yardımda bulunmak gibi hizmetler için koperatiflerin yıllık bilânçolarına göre hasıl olan müspet gelir gider 1 farkının %1 i Ticaret Bakanlığı emrinde bir fona yatırılır.

D) UYUŞMAZLIKLAR, HAKEM KURULLARI : Madde 95 —

Koopeısatif organlan ile kooperatifler, kooperatiflerle bağlı bulundukları kooperatif birlikleri, kooperatif merkez birlikleri ve Türkiye Millî Kooperatifler Birliği arasında iştigal konularına giren hususlardan dolayı çıkan anlaşmazlıklar, genel hükümler saklı kalmak şartiyle anasözleşmelerinde öngörülen hakem kurullarınca da halledilebilir.

E) SAKLI HÜKÜMLER : Madde 96 —

2834 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu ile 2836 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri Kanunu hükümleri ve 7116 sayılı Kanunun yapı kooperatiflerine ait hükümleri saklıdır. Şu kadar ki, yukanda zikredilen kanunlarda açıklık olmıyan hallerde bu kanun hükümleri uygulanır.

Madde 97 —

2834 ve 2836 sayılı kanunlarla kurulan kooperatif ve kooperatif birlikleri, kooperatif merkez birlikleri halinde teşkilâtlanabilecekleri gibi Türkiye Millî Kooperatifler Birliğine de girebilirler.

F) ANONİM ŞİRKET HÜKÜMLERİNE ATIF : Madde 98 —

Bu kanunda aksine açıklama olmıyan hususlarda Türk Ticaret Kanunundaki Anonim Şirketlere ait hükümler uygulanır.

G) DAVALARIN NİTELİĞİ VE MUHAKEME USULÜ : Madde 99 —

Bu kanunda düzenlenen hususlardan doğan hukuk davaları, tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın ticarî dava sayılır. Bu davalarda basit muhakeme usulü uygulanır.

H) KALDIRILAN HÜKÜMLER : Madde 100 —

Türk Ticaret Kanununun kooperatiflere ait 6 nci faslım teşkil eden 485 – 502 nci maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.

GEÇİCİ HÜKÜM Geçici Madde —

Halen kurulmuş ve faaliyette bulunan kooperatifler sözleşmelerini iki sene içinde bu kanun hükümlerine intibak ettirmek zorundadırlar. Bu hususa riayet etmiyen kooperatifler dağılmış sayılırlar. Kanunen tasfiye ile vazifelendirilmiş kimseler tarafından dağılmadan başlıyarak iki ay içinde tasfiyeye geçilmediği takdirde Ticaret Bakanlığı veya Hazine tarafından mahkemeden tasfiye memuru atanması istenebilir.

Anasözleşmelerini bu kanuna intibak ettirmek için kooperatiflerin yapacakları genel kurullar, olağan genel kurullann usul ve çoğunluğuna göre toplanır ve karar verirler.

YÜRÜRLÜĞE GİRME : Madde 101 —

Bu kanun yayımlandığı tarihten 3 ay sonra yürürlüğe girer.

KANUNU YÜRÜTECEK MAKAM : Madde 102 —

Bu kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

Kaynak; https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/13195.pdf

Düzenleyen; İnş. Müh. Mithat GÜNEY, PMP